Beweging en mentale gezondheid: Hoe zit dat nu ?

Op woensdagavond 8 december kluisterden 35 deelnemers zich achter de laptop voor een primeur. Het allereerste webinar van UilenSpiegel. Een realisatie in samenwerking met het fietsteam Trappen Tegen Grenzen. Een zittend webinar om over beweging te spreken? Jawel. Soms is het nuttig even achterover te leunen en rustig te ontvangen, om er dan voldoende bezield mee aan de slag te kunnen gaan. Samen wisten we hoogleraar Inez Myin-Germeys te strikken, die ons wat meer wou vertellen over de betekenis van bewegen op je mentale gezondheid. Inez, die trouwens zelf regelmatig op de fiets zit, is onderzoekster in het centrum voor contextuele psychiatrie van de KU Leuven. Zij gaf een overzicht van heel wat wetenschappelijke studies (ook wel een meta-analyse genoemd) waaruit we mogen concluderen dat bewegen een vooruitgang voor je fysieke gezondheid, en ook écht wel voor je mentale gezondheid betekent. De beklijvende getuigenissen van enkele teamleden van Trappen Tegen Grenzen onderstreepten de theorie moeiteloos.

Mensen met een psychische kwetsbaarheid bewegen minder

Uit de meta-analyse die Inez Myin-Germeys voor ons bracht, wordt duidelijk dat mensen met een psychische kwetsbaarheid (psychosegevoeligheid, depressie, bipolaire stoornis) duidelijk minder actief zijn en meer zittend gedrag vertonen. Meer dan de helft (57% tot 68%) van de geheel onderzochte groep mensen met een vorm van psychische kwetsbaarheid behaalt de aanbevolen wekelijkse hoeveelheid beweging (2,5u) niet.

De oorzaken van minder bewegen zijn velerlei en complex. Maar dat er maatschappelijk té weinig aandacht is voor de fysieke gezondheid van mensen met een psychische kwetsbaarheid zou hier ook wel eens een rol in kunnen spelen.

Verschillende redenen houden mensen met een psychische kwetsbaarheid tegen om (vaker) te bewegen of sporten. Sociaal-economische factoren, zoals dure abonnementskosten die de drempel naar de sportclub of fitnessclub te hoog maken. Hoge verplaatsingskosten, maar ook een moeilijke bereikbaarheid of toegankelijkheid van sportplaatsen (in de natuur). Een tekort aan sociale steun om dat duwtje in de rug te geven, en vaak het mentaliteitsverschil in de sportsetting zelf bieden niet die noodzakelijke motiverende stimulans. Ook de persoon zelf en zijn/haar ziektebeeld zijn sterk bepalend. De symptomen verbonden aan de psychische kwetsbaarheid kunnen erg belemmerend zijn : initiatiefverlies, moeheid, minder gezond eten, middelengebruik zoals alcohol en drugs. Medicatie innemen kan heel wat lichamelijke veranderingen veroorzaken (zoals gewichtstoename) die niet bepaald motiveren tot beweging.
Er is ook een grote maatschappelijke factor. In heel wat behandelplannen is er té weinig aandacht voor beweging. Meestal wordt dit niet aangereikt als een manier om aan je mentale gezondheid te werken. Ook de aandacht voor de fysieke gezondheid van mensen met psychische problemen is ondermaats. Heel wat onderzoeken tonen een duidelijke kloof in fysieke gezondheid tussen mensen die wel of niet leven met psychische klachten. Zouden we zelfs durven stellen dat dit gaat om een mensenrechtenprobleem?

Bewegen heeft echter toch een effect op onze mentale toestand!

Een meta-analyse van een hele berg studies over de link tussen beweging en mentale gezondheid toont dat er wel degelijk een positief effect is. Over alle diagnoses heen werd een gelijkaardig effect gevonden: bewegen verbetert depressieve symptomen. Het klopt dus dat je je beter zal voelen na een uurtje wandelen, fietsen, …Een uitgebreidere toelichting hiervan kan je herbekijken in het webinar.

Naast het bewegen zelf, is vooral het kader waarin je beweegt ook heel doorslaggevend!

Inez Germeys ging ook op zoek naar onderzoeken van enkele bestaande initiatieven, zoals een studie rond natuurwandelingen in Schotland en een studie van een fietsteam binnen een psychiatrisch centrum in het Verenigd Koninkrijk.

Naast het effect van het bewegen op zich, bleken volgende kenmerken ook een belangrijke bijdrage te leveren:

  • Je kan samen iets actief doen, en dat met een gelijke status. Je werkt samen om een tocht af te leggen. Je kan geven en nemen.
  • Je brengt samen tijd in de natuur door, je zit in het Hier en NU.
  • Je bent met elkaar verbonden zonder dat hierbij de focus op je ziekte of kwetsbaarheid hoeft te liggen. Het samenzijn biedt een veilige haven, iedereen wacht op elkaar, er wordt heel wat humor gebruikt.
  • Je werkt naar een doel en kan blijven leren: over de natuur, over fietsen, … Je leert je eigen mogelijkheden meer kennen en gebruiken.

Dit alles werd met glans bevestigd in de getuigenissen van de leden van het fietsteam Trappen Tegen Grenzen

Trappen Tegen Grenzen werd door Anneke Krols opgericht in 2019, en trapt nu ondertussen al een dik jaar rond als ‘team’. Het is een fietsteam volledig samengesteld uit lotgenoten. Maandelijks komen ze meermaals samen om te trainen voor een ultieme ‘Tour de Force’. Deze tour zal zijn, samen de grens van België fietsen (1000 km) in september 2022. Je vindt alle informatie op www.trappentegengrenzen.be. Hun maandelijkse reilen en zeilen kan je volgen via Facebook en Instagram. De activiteiten en uitrusting van dit team (zoals een tenue) worden mogelijk gemaakt dankzij sponsoring via giften. Regelmatig organiseren zij ook een actie of evenement, zoals de samenwerking met UilenSpiegel vzw in de realisatie van dit webinar. De waarden van het team vallen helemaal in lijn met het wetenschappelijke kader dat hierboven beschreven werd én de waarden van UilenSpiegel vzw. We delen graag enkele getuigenissen van de fietsers zelf om dat te tonen.

Toen ik mijn tweelingbroer verloor door zelfdoding, ging ik door een zeer zware periode. Enkele jaren later heeft Trappen Tegen Grenzen me opnieuw de smaak van het bewegen en fietsen gegeven. Het betekent voor mij samen onze grenzen verleggen, waarbij we elkaar ondersteunen, schouderklopjes geven, een luisterend oor en warmte delen. Een groepsgevoel waarbij we niemand achterlaten en zorgen voor elkaar vanzelfsprekend is.” Stijn Detemmerman

Wat een positieve ervaring dat binnen ons team niets moet. Wie graag praat, ok, geen probleem, wie zich liever meer in stilte beweegt, ook geen probleem. Door dit gegeven voel je je echt thuis in de groep. Voor mij is dat niet vanzelfsprekend hoor! … Het is hier geen competitie. Ieder wacht op ieder. We treden naar voor als ploeg. Wat een verademing in een maatschappij waar het toch vooral ieder voor zich is.” Elias De Baere

Het was een zoektocht om mijn broer terug te laten geloven in zichzelf en zijn persoonlijke groei te bevorderen. Ik heb alles geprobeerd wat in mijn mogelijkheden lag maar was toch niet tevreden over wat we bereikt hadden. Ik moet ook toegeven dat het soms zwaar was om hem te kunnen blijven begrijpen. Ik had nog nooit van je project gehoord maar de broer was onmiddellijk enorm enthousiast. De metamorfose die mijn broer de laatste maanden doorgaat tgv van uw project is FENOMENAAL. Ik wil je uit de grond van mijn hart bedanken. Niemand had mij een mooier cadeau kunnen schenken en aan de broer al helemaal niet. DANKU DANKU!” Broer van een teamlid van TTG

Herbekijk de webinar hier: